Этностор аралык мамилелер

Кыргыз Республикасынын  экс-Президенти А.Ш.Атамбаев тарабынан “Кыргыз Республикасында элдин биримдигин жана этностор аралык мамилелерди чыңдоо концепциясы жөнүндө” (мындан ары- Концепция) 2013-жылдын 10-апрелинде №74 Жарлыгы кабыл алынып, Концепцияны ишке ашыруу максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2013-жылдын 30-октябрындагы  №430-б буйругу менен Биринчи кезектеги иш-чаралардын планы бекитилген.  Биринчи кезектеги иш-чаралардын планы 36 пункттан болуп, планды ишке ашырууга 13 мамлекеттик органдар (министрликтер жана ведомстволор)  милдеттендирген.

Биринчи кезектеги иш-чаралар планын 9 пунктун аткаруу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери жана этностор аралык мамилелер боюнча мамлекеттик агенттигине (мындан ары-Агенттик) жүктөлгөн.

Коомчулуктун улуттук белгилери боюнча кемсинтүүгө, дискриминациялоого жана башка көрүнүштөргө жол бербөө жаатындагы көз караштарын калыптандыруу, күндөлүк жашоодогу улутчулдуктун жана экстремизмдин белгилерин түп-тамыры менен жок кылуу,  этностор аралык мамилелердин көйгөйлөрү  боюнча директорго сунуштарды иштеп чыгуу максатында Агенттик курамы 33 адамдан турган  коомдук консультативдик кеңеш жана ар кандай этностор аралаш жашаган 20 район жана шаарлар тандалып, аларда дагы ошондой коомдук консультативдик кеңештер түзүлгөн.

Ал  коомдук консультативдик кеңештердин курамына полиэтникалык райондогу жана шарлардагы кадыр барктуу аксакалдар, абройлуу жаштар жана аялдар кеңешинин мүчөлөрү кирген. Ар бир кеңеште 11ден 21ге чейин ар этностун өкүлдөрүнөн турган мүчөлөрү бар.

Концепцияны ишке ашыруу максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2013-жылдын 30-октябрындагы  №430-б буйругу менен Биринчи кезектеги иш-чаралардын планынын 6-пунктунун негизинде 2013-жылы республиканын 14 полиэтникалык райондорунда жана 3 шаарларында коомдук кабылдамалар: Ош облусунун Араван, Кара-Суу, Ноокат, Ѳзгөн райодорунда; Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон, Сузак, Ноокен, Ала-Бука райондорунда жана Жалал-Абад шаарында; Баткен облусунун Лейлек, Кадамжай, Баткен райондорунда, Кызыл-Кыя шаарында; Чүй облусунун Аламүдүн, Ысык-Ата, Сокулук райондорунда жана Токмок шаарында ачылган.

Ал эми 2014-жылы 3 коомдук кабылдамалар 2 полиэтникалык шаарларда жана 1 райондо: Ош облусунун Ош шаарында, Ысык-Көл облусунун Каракол шаарында жана Чүй облусунун Москва районунда ачылган.

2014-жылдын май айында  БУУнун  Тынчтык жана Өнүгүү Программасынын колдоосу менен Кыргызстандагы этностор аралык кырдаалды үзгүлтүксүз мониторинг жана анализ жүргүзүү максатында Агенттикке караштуу мониторинг борбору түзүлгөн. Мониторинг борбору Агенттиктин жобосунун негизинде калктуу пункттарда жана айылдык аймактарда этностор аралык мамилелердин мониторингинин индикаторун иштеп чыккан, индикаторлор республиканын 64 пилоттук жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында апробацияланган. Мониторинг борбору 2014-жылдан бери 100 дөн ашуун аналитикалык отчет даярдаган.

2013-2017-жылдар аралыгында Агенттик тарабынан жалпысынан мамлекеттик деңгээлде  71 ар-түрдүү иш-чаралар  өткөрүлгөн. Аларга кыскача токтоло кетсек:

2013-жылы 8 иш-чара: 2  практикалык иш чара, 4 семинар-кеңешме, 2 коллегия өткөрүлгөн.

2014-жылы 13 иш-чара:  6 семинар тренингдерди, 1 республикалык конференция, Кыргыз Республикасында элдин биримдигин жана этностор аралык мамилелерди чыңдоо концепциясын аткаруу боюнча 4 ведомстволор аралык комиссиянын отуруму, Кыргызстан Элинин Ассамблеясы (КЭА) менен биргеликте 2 биргелешкен иш чара өткөрүлдү.

Ал эми 2015-жылы   14 иш-чара өткөрүлгөн: анын ичинен 1  коомдук жолугушуу, 4 иш чара, 5 семинар тренинг, 1 улуттук конференция, КЭА менен биргеликте 2 биргелешкен иш чара, Кыргыз Республикасында элдин биримдигин жана этностор аралык мамилелерди чыңдоо концепциясын аткаруу боюнча 1 ведомстволор аралык комиссиянын отуруму  болуп өттү.

2016-жылы  14 иш-чара: анын ичинен 2 конференция, 5 семинар тренинг, 1 форум, 1 Курултай,  3 фестиваль, КЭА менен биргеликте 2 биргелешкен иш чара өткөрүлдү. 2017-жылы  22 иш-чара уюштурулуп ѳткѳрүлгѳн: 4 элдик форум, 1 жаштар конференциясы, КЭАсы менен биргеликте 2 этномаданий фестиваль-кѳргѳзмѳлѳрүн, 8 семинар тренингдерди, 1 жогорку деңгээлдеги жолугушуу, Кыргыз Республикасында элдин биримдигин жана этностор аралык мамилелерди чыңдоо концепциясын аткаруу боюнча 1 ведомстволор аралык комиссиянын отуруму, 2013-2017-жылдар ичинде Концепцияны ишке ашыруу максатында аткарылган иштер жана 2018-2023- жылдарга карата жарандык интеграцияны өнүктүрүү  боюнча алдыга коюлган максаттар жана милдеттерди талкуулоо боюнча  жыйындар республикабыздын 4 облусунда  жана жыйынтыктоочу чогулуш Бишкек шаарында (5 иш-чара) болуп өттү.   

         Бул өткөрүлгөн иш-чаралар  өлкөбүздө элдин ынтымагын  бекемделишине, улуттар аралык чыр-чатактардын кескин  азайышына жана өлкөбүздөгү саясий абалдын турукталышына алып келди. Коомдук кабылдамалардын жооптуу катчылары тарабынан  2013-2017-жылдар мезгилинде этностор аралык жана диний чыр-чатактардын эртелеп алдын алуу жана аларды болтурбоо максатында 3912 профилактикалык иштерди жүргүзүшкөн жана жергиликтүү тургундардан 3315 ар-кандай өңүттөгү кайрылууларды кабыл алышып, аларга тиешелүү чараларды көрүшкөн.  Коомдук кабылдамалардын жооптуу катчыларынын потенциалын жогорулатуу максатында алар үчүн 17 трениг, 9 практикалык семинарлар өткөрүлгөн. Агенттиктин Мониторинг борбору жүргүзгөн байкоолор көрсөткөндөй,    жамааттарда чыр-чатактардын саны  4 эсеге азайган. Коомдук консультативдик кеңештин негизги максаты -  коомчулуктун  улуттук белгилери боюнча кемсинтүүгө, дискриминациялоого жана башка көрүнүштөргө жол бербөө жаатындагы көз караштарын калыптандыруу, күндөлүк жашоодогу улутчулдуктун жана экстремизмдин белгилерин түп-тамыры менен жок кылуу,  этностор аралык мамилелердин көйгөйлөрү  боюнча директорго сунуштарды иштеп чыгуу. Кыргыз Республикасынын  Өкмөтүнүн 2013-жылдын 30-августундагы №342-буйругу менен Кыргыз Республикасында элдин биримдигин жана этностор аралык мамилелерди бекемдөө  Концепциясын ишке ашыруу боюнча Биринчи кезектеги иш-чаралардын планын аткаруу үчүн  министерство жана административдик ведомстволордун ишмердүүлүгүн координациялоо боюнча ведомстволор аралык комиссия түзүү сунушталып, ведомстволор аралык комиссиянын курамы бекитилген.   2014-2017-жылдар аралыгында ведомстволор аралык комиссиянын 6 отуруму болуп тиешелүү министрликтердин жана ведомстволордун Планды аткаруу боюнча маалыматтары угулуп келген. Комиссиянын отурумунун жыйынтыгы менен тиешелүү министрликтер жана ведомстволорго иштериндеги жетишпестиктерди оңдоо жана жүргүзүп жаткан иштерин өркүндөтүү боюнча сунуштар берилген.

Жарандарга жана  коомчулукка этностор аралык жана диний мүнөздөгү чыр-чатактардын алдын алуу  жана мындай чыр-чатактарды болтурбоо үчүн ыкчам аракеттенүү, маалымат алмашуу максатында  ички иштер министрлигинин экстремизмге жана мыйзамсыз миграцияга каршы аракеттенүү кызматы жана  Улуттук коопсуздук  мамлекеттик комитети менен 2 тараптуу иш-план иштелип чыккан. Андан сырткары  Улуттук коопсуздук  мамлекеттик комитети, ички иштер министрлиги, мамлекеттик дин комиссиясы жана Агенттиктин төрт тараптуу иш-чаралар Планы иштелип чыгып бекитилген.

Биргелешкен пландын негизинде Агенттиктин жана ички иштер министрлигинин экстремизмге жана мыйзамсыз миграцияга каршы аракеттенүү кызматы тарабынан этностор аралык чыңалууларды жана чыр чатактардын алдын алуу боюнча айыл аймактарда орто мектептердин окуучуларынын жана мекеме-уюм ишканалардын кызматкерлеринин арасында профилактикалык иш-чараларды дайыма ѳткѳрүп келишет. Натыйжада ИИМ, УКМК кызматкерлери менен тыгыз байланышта жүргүзүлгөн иштердин негизинде этностук жана диний өңүттөгү чыр-чаттактардын бир нече эсе азайышына шарт түзүлдү.

Мыйзамдык базаны өркүндөтүү боюнча Агенттиктин демилгеси менен Кыргыз Республикасынын  2015-жылдын 17-апрелинде “Кыргыз Республикасынын айрым Мыйзамдарына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө” №85  Мыйзамынын  негизинде (Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жөнүндө” жана “Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндө” мыйзамдарына) райондордо жана айылдык аймактарда райондук мамлекеттик администрациялардын башчылары-акимдердин, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын башчыларынын этностор аралык мамилелерди бекемдөө жана этностор аралык чыр-чатактарды болтурбоо боюнча жоопкерчилигин күчөтүү туралуу толуктоолор киргизилген. Анын негизинде жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын башчылары тарабынан этностор аралык мамилелерди чыңдоо дагы көбүрөөк көңүл бурула баштады.

Мындан тышкары 2013-2017-жылдарда Кыргыз Республикасында этностор аралык мамилелерди жана элдин биримдигин чыңдоо жөнүндө Концепцияны турмушка ашыруу боюнча Биринчи кезектеги иш- чаралар планын аткаруу максатында, 2013-2017-жылы Агенттик тарабынан этностор аралык мамилелерди бекемдөөнү стимулдаштыра турган чакан гранттардын жобосу иштелип чыгып, чакан гранттар программасынын конкурсу жарыяланып, конкурстук комиссиянын чечиминин негизинде анын женүүчүлөрү аныкталып,  47 долбоорду колдоо максатында 13 508 900сом суммасындагы гранттык акча каражаттары берилген.        

2013-жылы эл аралык жана донордук уюмдардын Агентикке караштуу Координациялык кеңеши  уюштурулган. Координациялык кеңештин курамына эл аралык жана донордук уюмдардын өкүлдөрү, 43 мүчөсү кирген. Координациялык кеңештин  биринчи жыйынында жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын өнүктүрүү жана  этностор аралык мамилелердин маселелери багытында эл аралык донордук уюмдар менен  Агенттиктин ортосундагы өз ара аракеттенүү жана ишин координациялоо  процессин  алдыга жылдыруунун тартиби  макулдашылган.

Кыргыз Республикасынын Президентинин 2013-жылдын 18-декабрындагы № 232 «Кыргызстандын элинин ассамблеясынын макамы жөнүндөгү» Жарлыгын аткаруу максатында, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому менен, Агенттикте Кыргызстан элинин ассамблеясынын курамына кирген коомдук бирикмелер менен иш алып бара турган 7 кишиден турган бөлүм түзүлгөн. Учурда бөлүмгө кызматкерлер конкурс аркылуу тандалып, агенттиктин коомдук уюмдар менен иштөө бөлүмдө  4 адис,    Ош шаарында адис 1 адис,  Жалал-Абад шаарында 1 адис, Кадамжай районунда 1 адис толук кандуу иш алып барып жатышат.        

         Агенттик КЭА менен биргеликте жыл сайын  Нооруз жана Кыргыз Республикасынын        эгемендүүлүк күнүнө  карата Бишкек шаарынын Ала-Тоо аянтында   этностук коомчулуктардын диаспораларынын  иш-чарасын улуттук          биримдикти колдоого багытталган мыкты улуттук тамак-ашка, мыкты     улуттук оюндардарга, улуттук кийимдерге конкурстарды  уюштуруп өткөрүп турат.  Бул     иш-чарага Кыргызстан элинин Ассамблеясынын курамына кирген   диаспоралардын өкүлдөрү катышып келишүүдө.   

         Ошондой эле Агенттик КЭА менен биргеликте 2016-жылдын 30-апрелинде Кыргызстан Элинин VIII-курултай  Бишкек шаарынын А.Малдыбаев атындагы академиялык опера жана балет театрында өткөрүлдү.

Вверх